Leo Brabanticus 133, 20.10.2009

Tijdgeesten

De politica Van Zwol heeft het in haar Volkskrantartikel van 19 oktober over de tijdgeest die Amsberg jr. 'te goed begrijpt'.

Daar Pro Republica zich al herhaalde malen gemengd heeft in de discussie over wat we onder tijdgeest wél en niét mogen verstaan, schrijf ik hier nog maar eens op hoe voorzichtig we met dat begrip moeten omspringen. Als we dat niet doen, veroorzaakt het - overigens boeiend en moedig - verhaal van Van Zwol grote verwarring eenvoudig al hierom, omdat het verschil in tijdgeest tussen Van Amsberg en zijn drie voorgangsters in feite verwaarloosbaar is.

Ik zal de laatste zijn om te ontkennen dat 'iedere tijd leeft van zijn eigen adem': de mensen in 'de' prehistorie leefden anders dan in 'de' Middeleeuwen en 'de' Indianen hadden in 'de' 18e eeuw een geheel andere cultuur dan 'de Europeanen', terwijl 'de' Nederlandse 20 eeuw - waarover het hier gaat, de tijd dus van de dames Mecklenburg, Lippe en Amsberg sr.- anders is dan wat we op grond van de situatie anno 2001 van de toekomst hopen, vrezen en in elk geval denken.

Niet voor niets staat de vorige alinea vol met aanhalingstekens. De situatie is nog veel ingewikkelder. Niet alleen perioden kunnen niet zomaar van elkaar gescheiden worden, ook binnen een volk bestaan oneindige hoeveelheden variëteiten. Het komt er op neer dat 'de' Nederlander simpelweg niet bestaat, al had Zorreguieta wel het grootste gelijk van de wereld toen ze dat destijds met veel aplomb beweerde. Het was alleen een praktische stommiteit van de eerste orde om zoiets te zeggen: als arrogante en amper ingeburgerde vreemdelinge beweer je zoiets niet, zelfs niet als ze er het zinnetje evenmin als 'de' Argentijn er aan toegevoegd had.

Mensen moeten afleren te denken en spreken in generaliseringen. Nogmaals 'de' katholiek bestaat evenmin als 'de' Duitser en 'de' Turk evenmin als 'de' neger. Niettemin staat Van Zwols artikel bol van de generaliseringen: genoemde dames 'waren ware vorsten van het volk, onderdeel van de nationale identiteit', 'een bindende factor', terwijl 'haar koningschap een eervolle opdracht' was. Daartegenover wil 'de moderne mens'- waarvan Van Amberg-Zorreguieta dan kennelijk de vertegenwoordigers zijn' - 'iets leuks meemaken', zij 'begrijpen de tijdgeest' en 'ze doen allebei belangrijk maatschappelijk werk'.

Afgezien van het feit dat iemand als hij dat laatste leest in proesten zal uitbarsten, is Van Zwols verhaal - met alle respect - pseudo-wetenschappelijke kletskoek, omdat mevrouw, zoals al geconstateerd, zo verschrikkelijk doorslaat.

Is het dan niet waar dat de drie dames hun 'deugdzaamheid en discipline' in dienst stelden van de gemeenschap? En dat Van Amsberg-Zoreguieta 'de tijdgeest begrijpen' en '(te veel) opgaan in de tijdgeest'? Neen, het is niet waar. Ze zij alle vijf van hetzelfde laken één pak', met alle nuances die men kan bedenken.

Waarom gebruik ik deze scherpe, afkeurende woorden?

In de eerste plaats omdat er alijd en overal sprake is - en dus ook in de 20e eeuw - van nuancering in voor- en tegenstanders met een grote grijze middenmoot en alles wat daartussen zit. Hoogstens kan gezegd worden dat het volk verdeeld is in zeer veel verschillende groepen, waarvan ten aanzien van het 20e eeuwse koningschap de meerderheid pro-monarchaal deed.

Je moet je dan wel vragen tevens afvragen hoe die meerderheid tot stand kwam, terwijl de terdege bestaande minderheidsopvattingen stomweg genegeerd of opgeruimd werden.

In mijn jonge jaren moest ik mensen doodschieten in Indonesië, want 'dat land behoorde aan ons, hadden wij eerlijk veroverd, terwijl het bovendien in handen van de goddeloze communisten zou vallen wanneer Sukarno daar de baas werd'. Sprekend over dit onderwerp krijg ik dan te horen: 'ja maar zo was nu eenmaal de tijdgeest' 'Wat tijdgeest? Mijn lotgenoten en ik leefden toevallig ook in diezelfde tijd maar we veracnten die 'tijdgeest', met al hun bekakt koninlijk geklets.

Alle 20e eeuwse dames waren zoals elke heerser in elke tijd, even macht- en geldzuchtig en dom als hun nakomeling nu is.

Wat veranderd is, is dat de minderheid tot meerderheid werd en de meerderheid tot minderheid, hetgeen de verdienste is van onderwijs, media en de autonome erosie van het oude.

Wanneer Van Amsberg- en vooral Zorreguieta koning(in) willen worden, is dat alleen om de macht en het geld. Echter, als de meerderheid van het Nederlandse volk die hebberigheid en domheid door hebben - en dat lijkt zo langzamerhand het geval te zijn - kunnen de Van Amsbergers vertrekken. Liefst nog eerder.